د پاکستان له لورې د سپین بولدک او تورخم بندرونه وتړل شو

د افغانستان د سوداګرۍ او صنایعو اتاق لخوا یو مطبوعاتی کنفرانس د سه شنبې ورځ د ۱۳۹۵کال د کب د میاشتې په ۱۰ مه نېټه د خونې د کنفرانسونو په سالون کې ترسره شوه.  دغه مطبوعاتي کنفرانس د پاکستان د هغې کړنې د غندنې په خاطر ترسره شوی وه، چې د ټولو نړیوالو او دوه اړخیز تړونونو سره په مخالفت د تورخم او سپين بولدک سوداګریز او ترانزیتي بندرونو د افغانستان د سوداګرو پر مخ وتړل شوه. په دغه کنفرانس کې د افغانستان د سوداګرۍ او صنایعو خونې د مدیره پلاوي لومړۍ مرستیال ښاغلي الحاج خانجان الکوزي، د خونې د مدیره پلاوي سوداګریز مرستیال ښاغلی الحاج محمد یونس مومند، د خونې د مدیره پلاوي صنعتي مرستیال ښاغلي الحاج باز محمد افسرزي، د خونې د عامل پلاوي سرپرست، مالي او اداري مرستیال ښاغلي الحاج احمد توفیق داوري، د مدیره پلاوي غړی ښاغلی الحاج شرف الدین، د ۳۱ سوداګریزو اتحادیو استازي، سوداګر، کسبګر، د خصوصي سکتور غړي، د ملی او نړیوالو رسنیو استازو ګډون درلودل.

ښاغلي الکوزي، د پاکستان له لورې د دیورند په کرښه کې د رامنځته شوې ستونزې او خندونه په هکله خبرې وکړې، او یادې ستونزې یې د دې هېواد له لورې د غلطو پالېسیو دوام وباله.

ښاغلي الکوزي د افغانستان د سوداګرۍ او ترانزیت په وړاندې د پرتو خندونو په هکله خبرې وکړې او زیاته یې کړه : "

1-    د افغانستان سوداګریز کالې او توکې، چې د پاکستان د کراچۍ بندر څخه په تېریدو افغانستان ته دننه کیږي، د موجه دلایلو څخه پرته د پاکستان په لویو لارو کې درول کیږي او له سوداګرو څخه په کلنۍ بڼه د ډیمبریج او د نورو پلمو په نامه د ۵۰۰ میلیون ډالرو نه ډيرې پیسې اخېستل کیږي، چې د دغو غلطو سوداګریز او ترانزیتي پالیسیو له امله د پاکستان څخه افغانستان ته د واردات کچه کمه شوې ده." ښاغلي الکوزي زیاته کړه : "په تېرو ۱۱ ورځو کې د پاکستاني سوداګرو څخه پیرودل شوې سوداګریز توکې او کالې باید بیرته پاکستاني سوداګرو ته مسترد او د افغانستان حکومت لخوا باید د هغو ۱۲۰۰ بند شوېو کانتینرونو په هکله، چې د پاکستان په بندرونو کې درول شوې دي دیپلوماتیکې هڅې ترسره او هېواد ته د راوړلو لپاره یې جدې ګامونه اوچت شي."

2-    د افغانستان د سوداګرو پر وړاندې، د پاکستان لخوا د سوداګرۍ او ترانزیت ټولې نړیوالې او دوه اړخیزه لاسلیک شوې هوکړه لیکونه لکه اپټا، چې د دواړو هېوادونو د رهبرانو لخوا د امریکا د پخوانې بهرنیو چارو وزیر په شتون ترسره شوي وو، تر پښو لاندې شوې دي. د افغانستان د سوداګرۍ او صنایعو خونه د سوداګرۍ له نړیوال سازمان څخه غوښټنه کوی، څو د پاکستان دغه کړنه، چې د دې سازمان له ټولو موادو سره په ټکړ کې دی، تر جدې پاملرنې او څارنې لاندې ونېسي.

سبا، د مارچ لومړۍ ورځ، په اسلام آباد کې د ایکو د سوداګرۍ سازمان غونډه ترسره کیږی، د افغانستان د سوداګرۍ او صنایعو د خونې پلاوي د احتجاج په ډول پدې غونډه کې ګډون نه کوی.

3-    د افغانستان د سوداګرۍ او صنایعو اتاق د هېواد ټولو وګړو په تېره بیا د هغو ولایتونو ګن میشتو اوسیدونکو ته، چې په سرحدی سیمو کې ژوند کوی، د خوراکې توکو سره د نه مخکې کیدو ډاډ ورکوی. اتاق د افغانستان ټولو وګړو ته ډاد ورکوی، چې د مرکزي آسیا له هېوادونو سره په همغږۍ د دوي ټول ضرورتونه به دوي ته په ارزانه بیه د هېواد په هره سیمه کې وړاندې شي ځکه مونږ د ازبکستان په هېواد کې پراخ د خوراکې توکو زیرمې لرو. زمونږ سوداګر د آقینې او حیرتان له بندرونو څخه ۲۵۰۰۰ ټنه خوراکې توکې هېواد ته وارد کړې دي.

4-    د پاکستان په وړاندې د افغان حکومت اوسنۍ کمزوري دریځ، د هېواد د خصوصي سکتور لپاره د منلو وړ نه دي. د افغانستان حکومت باید د ټولو نړیوالو امکاناتو څخه په استفادې، د ملل متحد سازمان، امنیت شوراء او نورو نړیوالو بنسټونو څخه وغواړي څو پاکستان دیته مجبور کړي، ترڅو خپل نړیوالې ژمنې پلۍ کړی. همدارنګه حکومت باید د هغو سوداګرو پر سوداګریزې توکې، چې د پاکستان په بندرونو کې درول شوې دي، ځانګړی ګمرکې معافیتونه او حمایوی پالیسی ګانې وضع کړی. دولت د تازه میوو، سبزیجاتو او لومړنې اړتیاوو د پوره کولو پخاطر باید د هوایی کارګو له لارې د هېواد خصوصی سکتور ته له هند څخه د دغو ضروریاتو د واردلو لپاره ټولې آسانتیاوی برابرې کړی.

5-    اتاق د ټولو سوداګرو او د هېواد  د خصوصي سکتور له غړو څخه غوښتنه کوی، څو پاکستان سره خپل ټولې سوداګریزې راکړې ورکړې ودروی. دولت هم باید په نورو بندرونو کې افغان سوداګرو ته ټولې آسانتیاوې لکه په بندر عباس او چابهار کې د خارجې بانکونو سره د لیتر آف کریدت د ستونزې د حل لپاره جدې ګامونه پورته کړی."

ښاغلي محمد یونس مومند پدغه غونډه کې خبرې وکړې او وویل: " هغه افغان سوداګر، چې وړاندې له دې يې خپلې پیسی د توکو د پلورلو لپاره پاکستانی شرکتونو ته ورکړې دي او سوداګریزې توکې یې د تورخم په کرښو کې درول شوې دی؛ اوس د له منځه تللو په حال کې دي."

ښاغلي مومند له حکومت څخه وغوښتل ترڅو لږ تر لږه د دوو هوایی کارګو څخه په استفادې سره دې ستونزې ته د پای ټکۍ کیږدی. هغه همداراز د چابهار اونورو بندرونو د ظرفیتونو د لوړولو غوښتونکی شو.

د تورخم او سپین بولدک سوداګریز او ترانزیتي بندرونه د ټولو نړیوالو اصولو سره په ټکر د ۱۱ ورځو څخه راپدیخوا تړل شوې دي، چې له امله یې ۸۰ سلنه د پاکستان خصوصي سکتور او ۲۰ سلنه د افغانستان خصوصي سکتور ته زیانونه اوښتې دي. له نیکه مرغه، افغانستان اوسمهال د سوداګرۍ د نړیوال سازمان بشپړ غړیتوب ترلاسه او د مرکزي او منځنۍ آسیا له هېوادونو سره یې ښیې اړیکې پاللی دی، څو په سیمه کې د واردات او صادراتو لپآره بدیل ولری.

د تورخم او سپين بولدک د سوداګریز لارو یو دمې تړل کیدل د دې لامل ګرځیدلی دی، څو ۱۱۰۰ باربری واسطې د سپین بولدک په هغه غاړه کې او ۲۰۰ واسطې د دې بندر په دې غاړه کې ودرول شي او همدارنګه د ۱۰۰۰ ډير سوداګریز محمولې د تورخم  بندر هغه غاړه کې ودرول شي او همداراز ۱۵۰ واسطې د یاد بندر دې غاړه کې ودرول شوې دي.

د یادونۍ وړ دی، چې په ۲۰۱۰ کال کې د پاکستان سره زمونږ د سوداګرۍ کچه ۳ میلیاردو ډالرو ته رسیدله، دا کچه د پاکستان له لوری د ستونزې د رامنځته کولو پخاطر په ۲۰۱۲ کال کې ۲.۵ میلیارد ډالرو ته راتیته شوه، په ۲۰۱۵ کال کې ۱.۸ میلیارد او په ۲۰۱۶ کال کې ۱.۳ میلیاردو ډالرو ته کمه شوې.

د افغانستان او پاکستان ترمنځ سیاسی اړیکې تل د ګواښونو نه دک او د تغییر په حالت کې وی او دغه اړیکې نه یواځې د دواړو هېوادونو د وګړو اړیکې خرابې کړې دي بلکه د دواړو هېوادونو پر اقتصادی او سوداګریز ټولنو یې هم منفی تاثیر اچولی دی. د افغانستان په اړه د بُن کنفرانس له ډایریدو وروسته تمه کیده څو د دواړو هېوادونو ترمنځ ښیې اړیکې رامنځته شی خو د پاکستان له لوری وخت نا وخت ستونزې رامنځته کیږي. له دې امله، د افغانستان د سوداګرۍ او صنایعو خونه د خصوصی سکتور له ټولو غړو څخه غواړې، چې له پاکستان سره پر خپل سوداګریزې اړیکې بیا کتنه وکړې او هڅه دې وشی څو له نورو هېوادونو سره خپل سوداګریزې اړیکې وپالي.